FINLAND IN GRONINGEN

Een tijdje geleden waren Bibi, Jan Paul en ik in Finland. Ik blogde toen over de Golden Age van de Finse schilderkunst (rond 1900). Een ver en plaatsgebonden onderwerp wellicht.
Maar zie nu eens welke nieuwe expositie er in ons eigen Groninger Museum is? Die met het werk van de belangrijkste vertegenwoordiger van die Golden Age: Akseli Gallen-Kallela.

Het museum schrijft:
Komende winter presenteert het Groninger Museum de overzichtstentoonstelling van de meest beroemde en belangrijke kunstenaar van Finland: Akseli Gallen-Kallela (1865-1931). De magie van Finland. De tentoonstelling toont het veelzijdige oeuvre van deze kunstenaar die leefde rond de eeuwwisseling en die verantwoordelijk is geweest voor grote veranderingen in de Finse kunst. Met zijn schilderijen heeft Akseli Gallen-Kallela de basis gelegd voor het visuele, nationale geheugen van de Finnen en daarmee een belangrijke bijdrage geleverd aan het vormgeven van de Finse identiteit. Wat Repin is voor Rusland is Gallen- Kallela voor Finland.

Toeval bestaat niet. De wereld is een knikkertje. In Groningen begint de Golden Age. En Helsinki ligt maar een uurtje of wat van Amsterdam. Tot medio april.

DE CHIN-JONGENS!

Ze komen uit Zuid-Korea. Niemand weet wie ze zijn. Ze hebben onder de titel CHIN in elk geval drie videootjes van zichzelf gemaakt en ze zijn al een paar jaar (de filmpjes dateren in elk geval van vóór 2002) een kleine internet-rage.

Maar kijk eerst even via deze link, dan wordt de rage begrijpelijk.

Wat je hierboven zag, was de bekendste video van de Chinners. Maar er zijn er nog twee, en ook die zijn vrolijk en gek en grappig. Kijk voor die andere twee nog even hier en daarna hier.

Ook fan geworden?

Dan is er ook nog de speciale Oh how we love Chin-pagina...

Geluk (door Bibi)

Op de foto de tent van een van de mooiste plekjes ooit. Natuurlijk zonder mensen in de wijdewijde omtrek.

Vandaag wou ik het eens over geluk hebben. Om te beginnen is geluk natuurlijk een taart in de oven. En omdat ik van het kerstdiner nog vier eiwitten in de ijskast had bewaard besloot ik eens merengues te maken. Dat had ik nooit eerder gedaan. Alleen ik had geen basterdsuiker in huis.
Het is een makkelijk recept volgens het kookboek: eiwit en basterdsuiker, klaar. Dat moest toch lukken. Maar in het buurtwinkeltje was de basterdsuiker op. Na enig aandringen (ik heb een hekel aan de supermarkt verderop) vond het meisje nog een aangebroken zakje in het magazijn met daarop de uiterste houdbaarheidsdatum: januari 2000. Zeven jaar over tijd. Maar ik, met een opvoeding waar ik gisteren over schreef, haal daar mijn neus niet voor op en liep vrij gelukkig naar huis en nu staan er zeven joekels van schuimpjes op een laag deuntje in de oven te soezen. Geluk.
Maar dan nu het echte Geluk. Echt Geluk valt eigenlijk niet voor te bereiden. Is die taart in de oven dus wel echt Geluk? Nee, die taart in de oven is tevredenheid. En tevredenheid heeft niets met Geluk te maken. Geluk is een dieper ademhalen. Onverwacht. Het overvalt je van achteren en het verlaat je voor je het eigenlijk goed en wel hebt kunnen voelen. Het is ondeelbaar. Ongrijpbaar. Onoproepbaar.
Er is eigenlijk maar een situatie waarin ik op mijn geluk kan gaan zitten wachten. Een moment waarvan ik van te voren zou kunnen vermoeden dat er misschien een geluksmoment aan zit te komen en dat is wanneer ik midden in de nacht in mijn eentje in de auto zit. Tot twee jaar geleden hoorde daar de motor ook nog bij, maar die is verkocht.
Het vreemde is dat Geluk vaak in herinneringen zit. In foto's. Dat ik Geluk dus achteraf beleef. Dan loop ik langs een beekje waarin ik even daarvoor mijn appeltje nog heb gewassen en dan weet ik: over drie dagen ben ik hier gelukkig om. Op dat moment ben ik innig tevreden dat wel, maar het Geluk komt later. Wat is dat toch?
Hoe beleven jullie, gastbloggers, Geluk? Kunnen jullie het voorbereiden? En terwijl ik hierover schrijf merk ik dat Geluk bij mij vaak in snelheid zit, in beweging. Die rolschaatsen van vroeger. Maar ook in fietsen en in hardlopen en van een berg afrennen, zo hard dat je benen het niet meer kunnen bijhouden, vallen, Geluk. Zwemmen in te hoge golven, de zee die je over de bodem meesleurt, het zand dat schuurt.
Het leukste spel met mijn broer was vroeger: samen op 1 fiets met een flinke aanloop keihard de bosjes in rijden zodat je over het stuur geslingerd werd en ongecontroleerd de struiken in vloog, Geluk. Geluk dus met een grote G van God.
Dat was het weer voor vandaag. Tot morgen.

49-UP

De beste en spannendste en intrigerendste real-life-serie bestaat al sinds de jaren zestig. In 1963 werden veertien Engelse kinderen van zeven jaar geïnterviewd over hun leven. Het resultaat daarvan werd 7-UP genoemd. Het was niet de bedoeling dat er een vervolg zou komen, maar na zeven jaar zocht maker Michael Apted de kinderen weer op, en maakte een vervolg: 14-UP. Sindsdien doet hij dat elke zeven jaar. Ik heb 21-UP, 28-UP, 35-UP en 42-UP gezien, en vanavond is 49-UP op televisie.

Ik herinner me de uitzendingen die ik zag als duizelingwekkend. Wanneer zie je verschillende levens zo zichtbaar aan je voorbijtrekken?
Het bijzonderst is elke keer weer het leven van Neil. Als zevenjarige was hij vrolijk en grappig. Op zijn veertiende was hij een bedachtzame, serieuze jongen. Maar op zijn eenentwintigste was hij een dakloze en nerveuze verschijning. In de follow-ups heeft hij niet altijd meegewerkt, maar in 49-UP is hij weer van de partij. Ik zal niet verklappen hoe zijn leven verlopen is.

Ook sommige anderen lieten af en toe een aflevering schieten. Uiteraard beet het project zichzelf in de staart: door de serie werden sommige zo beroemd dat hun leven erdoor beïnvloed werd. Een van de deelnemers, een taxichauffeur, kreeg een rolletje in EASTENDERS als... taxichauffeur.

Elke zeven jaar worden de deelnemers dagenlang gefilmd en zes uur lang geïnterviewd. Vanavond niet alleen beelden uit 2005 (toen ze allemaal 49 waren), maar ook uit alle vorige afleveringen. Deze soms angstwekkende serie met een frequentie van eens in de zeven jaar mag niemand missen... (23.00 uur, Nederland 2)

Mijn vader deel 1 (door Bibi)

In mijn aankondiging schreef ik dat ik een stuk of drie keer over mijn vader zou schrijven. Ik weet niet of ik dat echt ga doen, maar een keer moet, want gezegd is gezegd.
Goed, daar gaan we dan.
Ik schreef al dat hij het toch niet zou lezen want de computer zou zijn handen niet overleven. Dit gezegd hebbende is het dus een wonder dat ik zijn opvoeding wel heb overleefd. Als je al van opvoeding kunt spreken. Opgroeien in de buurt van mijn vader deed je met gevaar voor eigen leven. Het was een echte survival. Maar ik heb het gered.
Het was een paar keer kantje boord. Telkens ging het gierend door de bocht (waarbij een keer letterlijk) maar hij wist toch steeds op tijd weer te remmen.
De thermometer hierboven vormde de eerste echte beproeving. Al zat mijn moeder al veel eerder met me in het ziekenhuis omdat mijn vader me net na de geboorte aan een arm uit de wieg had getild. Niet met opzet, god nee, maar net zoals hij niet weet hoe hij een computer aan en uit moet zetten, zo wist hij ook niets van baby's af. De arm lag uit de kom maar zat er weldra weer in. No spang.
Mijn vader spaarde alles. Vooral messen, geweren, helmen en patroonhulzen waren favoriet. Maar toen de thermometer (na wild gebruik waarschijnlijk) brak had hij zijn ultieme verzamelobject gevonden: kwik. Hij spaarde kwik in een flesje omdat dat zo leuk bewoog. Dat flesje bewaarde hij bovenop zijn nachtkastje, altijd paraat. De gameboy avant avant avant la lettre.
Nou ja, en toen kwam ik, draaide het dopje van het flesje en klokte het zo achterover. Sirene, ziekenhuis, bijna dood.
Daarna bleef het een tijdje rustig. Dat kwam waarschijnlijk ook omdat mijn moeder bij hem wegliep. Maar wat waren de weekenden bij hem spannend.
Alles mocht. Alles. En dat was bijna weer mijn dood. Ik was rolschaatsfanaat. Echt fanaat. En toen kreeg ik een geweldig idee. Ik vroeg aan mijn vader of ik achter zijn auto mocht hangen. Tuurlijk mocht dat. Hij ging toch boodschappen doen.
Hij trok op en weldra vergat hij waarschijnlijk dat er een kind achteraan zijn bumper hing. Ik riep nog dat het zo wel goed was. Maar hij schakelde naar zijn twee, naar zijn drie. Ik liet los. Ging op mijn wieltjes harder dan Wennemars, en bleef overeind. Mijn vader keek niet eens om. Een uur later was hij weer thuis. En vroeg alleen of het leuk was geweest.
Voor de rest viel het mee. Dat wil zeggen, mijn zusje viel door zijn toedoen een keer door een luik per ongeluk drie meter naar beneden. De schildpad Moos werd in de tuin gekliefd door zijn spade. Er zijn vele fietsen en auto's aan gort gereden. Zijn huis heeft hij een paar keer per ongeluk in de fik gezet. Ieder jaar staat er op zijn verlanglijstje: wijnglazen, koffiekoppen, een asbak. Alles op straat krijgt bij hem een tweede leven. Ook voedsel. Dus mijn maag is goed getraind. Andere kinderen waren ziek geworden, maar de sinaasappels die op het strand waren aangespoeld kregen wij uitgeperst bij het ontbijt. En als we zeiden dat het heel vies smaakte dan noemde hij ons watjes. En dat was de grootste belediging die er bestond.
De uitdaging was voor mij dus om mijn vader bezorgd te krijgen. Dat is nooit gelukt. Ook niet toen ik ondersteboven aan een tak ging hangen tien meter boven de grond. 'Ik laat mijn handen los hoor,' riep ik. Je doet maar, zei hij. Nu doe ik geen moeite meer. Het lukt toch niet.
Dit was het het weer voor vandaag. Tot morgen.

EEN OPTOCHT VOOR TYTER

Op dit schilderij van Jan Miense Molenaer is een begrafenisoptocht te zien die op 29 januari 1634 ook werkelijk gelopen is.
Kijk, daar zien we de schout. Hij heet Willem de Bondt en is tevens ketterjager. Hij maakt katholieken, joden en remonstranten het leven meer dan zuur - gelukkig met niet al te veel succes, want de schout is een nogal sullige schout.
Maar nu is hij droevig.
Er lopen kinderen van hoogwaardigheidsbekleders mee, ze dragen allemaal zwart.
En daar is de vrouw van de schout, Maria, van wie gefluisterd werd dat ze het hield met de organist van de kerk - ‘wiens ving’ren zijn gewent, te hand’len haer luyt’.
Ach, en er lopen ook honden mee in de stoet. Ook de honden dragen rouwsluiers over hun kop. Vorst is er, zo heet die ene rouwende hond, en Spier, dat is de andere.
Er moet ook nog een kat meegelopen hebben, maar volgens historici 'wilde zij niet volgen en nam de vlugt.'

Waarom liepen zij daar, in 1634?
Vanwege Tyter.
Tyter was dood.
En Tyter was het hondje van de schout.

Tyter stierf aan de gevolgen van een keelaandoening. Maar die kwam zo plotseling opzetten dat de schout het niet vertrouwde. Volgens hem had het dienstmeisje de hond vergiftigd. Tja, de schout had dat dienstmeisje ooit eens zwanger gemaakt, misschien was ze daar nog boos over? In elk geval liet de schout de beste wetenschappers komen voor een autopsie.

Van Tyters ziekbed bestaat óók een schilderij van Jan Miense Molenaer. En de Amerikaanse kunsthistorica Cynthia van Bogendorf-Rupprath is onlangs gepromoveerd op Tyter, en vandaar dat we dit allemaal weten.
De grote dichter Vondel was zeer verbolgen over al deze gekte. Hij had zelf net twee kinderen verloren en schreef dus een vlammend hekeldicht over De Bondt en zijn geliefde Tyter. Via dat gedicht kwam De Bondt ook in DE VUURAANBIDDERS van Simon Vestdijk terecht.
Het allermooist aan dit verhaal (naast het feit dat Tyter nu al bijna vier eeuwen leeft!) is dat er vlak na de begrafenis een spreekwoord ontstond: 'Hij is bekend als De Bondt met zijn hond'. Dat spreekwoord gebruiken we nog steeds, zij het een beetje verbasterd: Bekend staan als de bonte hond.

Voornemens (door Bibi)

Gisteren liep ik door het park. Het was 1 januari en ik ging als een hinde. Nou ja, als een goedgemutst hertje. Mmmm, ik liep waarschijnlijk als een zwabberende eland, MAAR ZO VOELDE HET NIET! In ieder geval was ik nog geen kilometertje onderweg en daar liepen breeduit op het pad een stel jolige dertigers. Type makelaar. 'Zo,' zeiden zij en de nieuwjaarswalm uit hun mond vormde een bijna ondoordringbare muur waardoor ik vertraagde en de vraag diep tot mij kon doordringen. 'Goede voornemens?' Natuurlijk, dacht ik, mensen die op 1 januari iets doen, wat het ook is, die doen dat omdat ze zich dat hebben voorgenomen.
Ik liep daar dus als eland in slow motion en alles wat ik deed was liegen. Ik zei namelijk 'ja'. Waarom mag Joost weten, want vorige week liep ik ook door dat park en de weken daarvoor ook. En als ik echt die eland was geweest had ik mijn gewei eens even lekker in die te vroeg uitgezakte makelaarsbuiken gemanoevreerd, maar ik liep verder. Zelfs niet als eland dus, maar als aangeschoten wild. Het was geen gezicht wat zich daar over de paden voortbewoog.
Maar dan kom ik bij mijn punt. Niet die opmerking van de erniettoedoende makelaars van het leven hadden mij geraakt. Maar het feit dat ik me niets had voorgenomen. NIETS! Geen sikkepitje. Dat was nieuw.
Was ik zo geweldig dat ik me niets hoefde voor te nemen? Of was ik zo lamlendig omdat alle voorgaande voornemens waren mislukt zodat ik dit jaar niet eens meer de moeite nam me nog iets voor te nemen. DAT! dames en heren, bezoekers van dit blog, houdt mij sindsdien bezig. Ik hoef geen antwoord op deze vraag. Ik zal het zelf geven. Tot mijn verbijstering is het antwoord: het heeft toch geen kans van slagen.
En toch hou ik van voornemens. Maar telkens mislukken ze. Je staat jezelf voortdurend in de weg. Als ik er zelf nou bijvoorbeeld niet was, dan zou ik heel goed zijn me aan mijn voornemens te houden. Ik zou heel gemakkelijk nee kunnen zeggen tegen bepaalde dingen. En ik zou ook vroeger opstaan. Maar ik lig mezelf om zeven uur 's ochtends voortdurend in de weg.
Hoe doen jullie dat? Dat zou ik nou graag eens willen weten. En hoe lang houden jullie het vol? En wat voor soort voornemens hebben jullie? En wat zouden jullie tegen de makelaars op jullie pad hebben gezegd? Ik reageer nogal secundair. Ik heb een rondje lang nagedacht over wat ik alsnog tegen ze zou kunnen zeggen als ik ze weer tegenkwam, maar gelukkig kwam ik ze niet tegen, want alles klonk even beroerd wat ik verzon.
Dat was het weer voor vandaag. Tot morgen!

BOMJAN IS ER WEER

Bomjan is zestien jaar oud. Bomjan moet wel de reïncarnatie van Boeddha zijn.

Bomjan heet eigenlijk Ram Badahar Bomjan en is een boerenzoon uit Nepal. Vorig jaar zat hij, net als prins Gautama ooit, opeens onder een pipalboom. Hij bleef er tien maanden zitten, at en dronk niet, overleefde een slangenbeet en toen zijn kleren spontaan verbrandden hield Bomjan er geen enkel litteken aan over. Natuurlijk werd dat opgemerkt. Wie wilde kon Bomjan bezoeken. Maar niet van vijf uur 's avonds tot vijf uur 's ochtends - dan was er privé-tijd. At hij dan, dronk hij dan, sprong hij dan heen en weer om aan lichaamsbeweging te komen? Het is niet bekend.

En toen was Bomjan opeens zoek. Weg. Misschien was hij dan toch de nieuwe Boeddha niet?

Maar nu, na negen maanden, is hij weer terug!
Hij is op dezelfde plek teruggekeerd, onder de pipalboom - zie de foto.
Nepalese dokters hebben hem onderzocht: In a time period of half an hour the meditator inhaled three times, swallowed saliva once and moved his eyelashes” said Dr Shah. He further added that even if he eats during the night he is an extraordinary person for being able to sit in a single posture for 12 hours in a row. He thinks that Bomjan has been able to do the impossible because of the practice of Yoga. Shah says: "Investigation is necessary for this challenge to the medical world."

En - is hij nu de nieuwe Boeddha? Er blijft twijfel. Ten eerste werd hij bij zijn terugkeer aangetroffen met een zwaard - en een zwaard komt slecht overeen met de boeddhistische leer. Bovendien is hij nogal dik geworden. 'Ik heb alleen maar wilde kruiden gegeten, dus ik begrijp dat zelf ook niet,' zegt Bomjan.
Tegenstanders beweren dat hij een bedrieger is die voor de communistische rebellen werkt.

Maar wat zegt Bomjan zelf? Dat de bezoekers hem geen Boeddha moeten noemen. 'Ik heb de energie van Boeddha niet.' Hij wil zes jaar mediteren, dat is zijn plan. En geld en giften zijn niet nodig.

Een intrigerend verhaal. Kijk even naar dit filmpje, waarin ook zijn broer en zijn moeder te zien zijn.

In Edwards huis (door Bibi)

Vanuit Edwards huis wens ik alle voorbijgangers hier een goed, moedig en gelukkig nieuwjaar toe. Het is nogal een eer om dat op deze plek te mogen doen.
Mijn nieuwe kamer in Edwards huis is wit. Oningericht nog. En ik heb geen idee wat ik er aan spullen neer zal zetten. Maar wat het ook zal zijn, ik weet me beschermd door Edwards dak en fundament.
Allereerst de foto die hij bij mijn aankondiging plaatste. Die werd genomen tijdens de presentatie van het kinderboekenweekgeschenk. Ik kreeg het geschenk uit de bek van Jari de reddingshond. Ze hadden van te voren met hem geoefend. Steeds verstopte zijn trainer het boekje, waarop Jari het moest gaan zoeken. Tijdens de training was Jari alleen zo aan 'Laika' gehecht geraakt dat hij het niet meer wilde loslaten.
Op de grote dag werd het boekje dan eindelijk verstopt in de zaal waar de presentatie werd gehouden. Jari had niet lang nodig het te vinden. Hij moest langs een aantal blindengeleidehonden, die tot de genodigden behoorden, en daar lag 'Laika' verborgen in een plantenpot.
Jari gaf het me. Ik moest een beetje trekken. Er zat spuug op. Er stonden tanden in. Telkens als ik deze foto zie ben ik weerloos. Natuurlijk niet vanwege mijzelf maar vanwege Jari, die na zijn opleiding mensen gaat redden en die nu zijn speeltje af moest staan aan mij. En omdat ik dat niet verdragen kon stuurde ik hem gauw een nieuwe 'Laika' op. Maar die werd onderweg bij de post gestolen, zodat bij Jari alleen de envelop arriveerde. Inmiddels is er alweer een nieuwe 'Laika' onderweg. Dit keer met een grote stinkende pensstaaf tussen de bladzijden zodat niemand het boekje meer wil stelen.
Op de foto hierboven is een reddingshond te zien die werd ingezet vlak na de aanslagen in New York.

Ik zal niet steeds over dieren bloggen hoor. Ik wil ook drie keer schrijven over mijn vader. Hij is een personage dat ik nergens kwijt kan. In mijn boeken niet, bedoel ik. En toch is hij zeer vermeldenswaard denk ik. Dus in Edwards huis kan ik hem wel een plekje geven. Hijzelf zal het niet lezen. Hij zit op een savanne aan de andere kant van de wereld.
En al zou hij hier zijn dan nog las hij het niet omdat hij niet eens weet hoe een computer werkt. Het knopje indrukken zou al een probleem zijn, omdat het knopje er zeker aan de andere kant van de computer weer zou uitkomen. Hij zou het met een vloeiende beweging dwars door het scherm heen jagen. Hij is te wild, te impulsief en te ongeduldig voor fijngevoelige apparaten. Maar daarover waarschijnlijk meer.
En verder schrijf ik over dingen die per ongeluk voorbij komen. Zo zal mijn kamer in Edwards huis eruit gaan zien. Als een sprokkelbende. Het zij zo.
Tot morgen dan.

NAAR MOSONMAGYARÓVÁR

Gelukkig tweeduizendenzeven! En waar moeten we dit jaar naartoe? Naar Mosonmagyaróvár!

Ongeveer driekwart jaar geleden was ik in Noorwegen en daar sprak ik verschillende jonge Noren die onafhankelijk van elkaar, allemaal naar Thailand gingen. Om vakantie te houden, ja natuurlijk, maar vooral om er een maatpak te kopen én... om hun tanden te laten bleken. Decadentie.

Sinds kort is er een soortgelijke vreemde bestemming. Het kleine Hongaarse plaatsje Mosonmagyaróvár namelijk. Dat is namelijk een tandartsenplaatsje. Er wonen er drie keer zoveel als bij ons.
Ik las het in de Volkrant: het gaat goed met Mosonmagyaróvár, vanwege het tandartstoerisme. Duitsers, Britten, Ieren, Amerikanen en steeds meer Nederlanders vliegen en rijden voor de goedkope tandartsprijzen naar het stadje. Een kroon zetten? Tweehonderd euro (In NL 600). Tandimplantaten? Zeshonderdtwintig (In NL gemiddeld 1500). En bij de hotels liggen standaard icepacks in de vriezer.

Erg populair is de dental week. Maandag polijsten, vrijdag kroon op je kiezen. Daartussenin: uitstapjes naar Wenen of Boedapest.

Zin in een wonderlijk reisje? Voelen we al wat in de rechterbovenkaak? Of gaan we erheen om de tandartstoeristen te bekijken? Tandartstoeristentoerisme?

FIJNE JAARWISSELING EN NIEUWE GASTBLOGGER!

Ik wens iedereen een fijne en veilige en liefst zalige jaarwisseling en daarna een stralend nieuw jaar.

Vanaf morgen twee weken hier ons eigen nieuwjaarsgeschenk: the gastblogger we all have been waiting for -
Bibi Dumon Tak!

De foto is van Gerlinde de Geus.

FILM OP ÉÉN: BROKEBACK MOUNTAIN

Ver, ver vér op nummer één. Vanzelfsprekend.



Regisseur: Ang Lee
Screenplay: Diana Ossana en Larry McMurtry, naar het korte verhaal van Annie Proulx.
Hoofdrollen: Heath Ledger en Jake Gyllenhaal
Andere rollen: Anne Hathaway, Michelle Williams, Anna Faris, Linda Cardellini en Randy Quaid.

BOEK OP ÉÉN: PAARDEN STELEN

Ik heb lang geaarzeld tussen dit boek en ZOOP IN INDIA (en Arendsoog natuurlijk, maar die is nét buiten de grenzen van 2006 verschenen), maar uiteindelijk is mijn onbetwiste nummer één van dit jaar het boek PAARDEN STELEN van Per Petterson.

Toen ik in Finland was met Jan Paul en Bibi, schreef ik al iets over de Scandinavische liefde die rondwolkt tussen mijn moleculen. Die liefde is waarschijnlijk gevoed door de films die ik heb gezien die zich in Zweden of Noorwegen afspeelden. Films waarin het hartje zomer was, of hartje winter, en waarin de onuitgesproken vriendenbanden, of de onderkoelde humor, of het uitbundige vieren van de natuur en de zon, of de gezins- en familiefeesten een grote rol speelden. Al deze zaken komen terug in PAARDEN STELEN (of, op z'n Noors: UT OG STJÆLE HESTER). Maar in dit boek is er steeds ook de dreiging van onuitgesproken zaken, van geheimen die een leven kunnen verwoesten, van de zwarte onderstroom in de geschiedenis die alleen gekeerd kan worden door er met alle menselijkheid die we in ons hebben koppig tegenin te gaan.

De Noor Per Petterson kreeg voor dit boek vrijwel alle prijzen die er in het Noorden te winnnen zijn. Terecht. Ik heb meteen zijn andere in het Nederlands vertaalde romans aangeschaft en ga die snel lezen. Maar dit zal ongetwijfeld zijn klassieker zijn.

Toen ik in het voorjaar in Oslo was, raakte ik bij een vreemd concert verzeild. De schlagerzanger FINN KALVIK gaf een optreden. Ik dacht dat er een podium zou zijn, dat het misschien een klein theatertje was, maar het bleek een kroegje te zijn, waar even voordat Kalvik opkwam nog een groot scherm met een voetbalwedstrijd hing.
Ik was alleen, en op tijd. Dat moest ook wel, want er waren bijna geen zitplaatsen. Al gauw wurmden zich twee oudere dames naast me. Degene die tegen me aan zat begon te vertellen. Tussen de liedjes van Kalvik door werd ik op de hoogte gebracht van haar levensverhaal. De dame dronk flink door, en al gauw vroeg ze me of ze niet nog dichter tegen me aan mocht zitten, want 'ze had een zere rug'. Ik verstrakte. Hm. Nee. Het werd een gekke, beetje pijnlijke, maar toch ook interessante avond, en na afloop ging ik snel naar mijn hotel, maar niet nadat ze me deed beloven dat ik haar bij een volgend bezoek aan Noorwegen op haar werk zou opzoeken. Ze was bibliothecaresse op een school, en dan kon ik mooi over mijn werk vertellen. Ze wilde haar adres op een bierviltje schrijven, maar op de een of andere manier ben ik dat bierviltje rap kwijtgeraakt...
Hoe dan ook: naast van Finn Kalvik was ze groot fan van de Noorse literatuur en vertelde ze me dat ik één boek MOEST lezen. PAARDEN STELEN.

Waarom vertel ik dit?
Eh.
Omdat ik aan deze droevige dame toch maar mooi mijn nummer één-boek van 2006 heb overgehouden.

PAARDEN STELEN,
vertaald door Marianne Molenaar, uitgegeven door DE GEUS.
Flaptekst:
De 67-jarige Trond trekt zich terug in een huisje aan de oostkust van Noorwegen. Na de dood van zijn vrouw heeft hij zijn bedrijf en zijn huis verkocht. Nu woont hij alleen met zijn bastaardhond. Hij brengt de tijd door met praktisch werk: reparaties, voorbereidingen voor de winter. Een ontmoeting met een leeftijdgenoot maakt herinneringen los aan de zomer van 1948, toen Trond een jongen van vijftien was en de vakantie samen met zijn vader doorbracht.
Het was een zomer vol hooi, warmte, regen en mannen die hard hun best deden om het werk af te krijgen. Een perfecte zomer, totdat Trond voor het eerst in zijn leven de dood tegenkwam.

CD OP ÉÉN: SEPARATE WAYS

Ik zag Teddy Thompson niet lang geleden als voorprogramma van Lucinda Williams in Paradiso, maar kende hem het hele jaar al. SEPARATE WAYS is zijn tweede album, en ik heb er vaker en meer naar geluisterd dan naar welke andere cd dan ook. Het is een album uit eind 2005, dus 'technically' hoort hij hier niet thuis, maar een stem die mijn luisterjaar zo overduidelijk kleurde verdient toch de eerste plaats.

Teddy is de zoon van beroemdheid Richard Thompson (gitarist, songschrijver) en van folkzangeres Linda Thompson. Teddy behoort tot de Rufus-clan, hij speelt vaak mee op de cd's van Rufus Wainwright, en op die van Rufus' zus Martha, en op die van Rufus' moeder en tante Kate en Anne McGarrigle. Zijn eigen vader, én Rufus én Martha doen dus ook op deze cd mee. De hidden track is bovendien een prachtig duet van Teddy met zijn moeder.

De hele clan is ook te horen op cd's die ik óók vaak heb beluisterd: die met de soundtrack van BROKEBACK MOUNTAIN (met zowel een heerlijk duet van Rufus en Teddy, alsook een prachtige solo-track van Teddy), en de soundtrack van de tribute to Leonard Cohen: I'M YOUR MAN. Op deze cd (en in de film) zingt Teddy onder andere het hypnotiserende lied THE FUTURE.

Maar het mooiste lied van dit jaar staat op zijn eigen cd: de titeltrack, SEPARATE WAYS. Het is te beluisteren via zijn eerste My Space pagina en nog wat ander materiaal beluister je op zijn tweede pagina.

Een fan schreef op amazon.com:
In my experience great albums are typically not those that grab you on first listening, but those that creep up on you and finally get under your skin until you can't stop playing them. This has been my experience with Teddy Thompson's second album Separate Ways. (...) Teddy himself has a rather flat but lonesome and infectious voice. His father plays sublime electric guitar on some of the tracks (...). It's arguably the lyrics, however, that mark this album down as a classic. It's been a long time since I've heard a songwriter bring such fresh, if cynical and self-pitying, insights into personal relationships and their almost inevitable breakdown. Moreover, despite his mere thirty years, he provides searingly contemptuous comment on the mundanity of modern life. This album is the best I've heard for sometime.

Mee eens.

DE KONINGIN ZWAAIT

Jarenlang heeft ze ons opgevoed.
Jarenlang heeft ze ons laten luisteren naar mensen naar wie we nog niet eerder hadden geluisterd.
Jarenlang heeft ze ons lichtelijk bestraffend toegesproken.
Jarenlang heeft ze ons laten glimlachen.
Jarenlang heeft ze ons naar het puntje van onze stoel doen schuiven als er weer eens iets totaal onverwachts gebeurde.
Jarenlang heeft ze ons vrijer in ons hoofd gemaakt.
Jarenlang zijn we verliefd op haar geweest.

En vanavond presenteert ze haar aller-aller-aller-allerlaatste programma: SONJA.
Kijken dus, om 21.55 uur op 1.
En terugzwaaien.

BOEK OP TWEE: TIRZA

Arnon Grunberg is zonder twijfel onze allerbeste schrijver. En TIRZA is een van zijn allerbeste boeken. Ik genoot dit jaar ook van boeken van debutanten (bv. ART 285B van Christiaan Weijts) en van nep-debutanten (CHINCHILLA SONG van Emmanuel Lipp), maar dít boek, dat desolaat, pijnlijk en toch ook vol mededogen geschreven is, is voor mij hét oorspronkelijk Nederlandse boek van het jaar.

FILM OP TWEE: JARHEAD

Fascinerend en schitterend, deze film van Sam Mendes over de Amerikaanse soldaten die zich ten tijde van de Golfoorlog doodverveelden in de woestijn. De film is gebaseerd op het autobiografische boek van Anthony Swofford. Ik vond de film op psychologisch niveau ongelooflijk spannend, en daarbij is het camerawerk magnifiek. En dan is er nog de hoofdrolspeler: Jake Gyllenhaal.

CD OP TWEE: LA FORÊT DES MAL-AIMÉS

Nog niet zo lang geleden deed ik hier verslag van het concert van de Canadees-Franse zanger Pierre Lapointe dat ik bezocht. Nu dus zijn prachtige tweede cd op nummer één. Lapointe is al een superster in Canada, nu nog in Frankrijk, en meteen ook maar in Nederland. Luister gerust deze vier liedjes op zijn MySpace-pagina.

EH... NIEUWE GASTBLOGGER?

Misschien vraagt u het zich af - waar blijft de nieuwe gastblogger?
Ja.
Komt eraan!
Maar het leek ons beter 2006 met druk lijstjesverkeer te laten passeren en op de EERSTE dag van 2007 weer met een nieuwe gastblogger van start te gaan. Dus: maandag weer tweestemmige postings!

EEN IK HARTJE LIJSTJE VAN THOMAS!

Van bloglezer en commentsplaatser Thomas kreeg ik de volgende 2006-film-top-vijf. En hij schreef er ook nog mooie onderbouwingen bij! (Dankjewel, Thomas!)

THE QUEEN (Stephen Frears)
Dat een personage dat zó leeft volgens kille protocollen en versteende tradities, zó levend en vooral invoelbaar wordt neergezet, zonder dat je ook maar een moment twijfelt aan de authenticiteit, maakt Helen Mirren mijn favoriet voor elke denkbare Oscar. In alle opzichten een oer-Britse film: een dijk van een verhaal, ingetogen en beheerst verteld, vol vakmanschap en tegelijkertijd liefdevol én voortdurend balancerend op het randje van droge satire.

MARIE ANTOINETTE (Sofia Coppola)
Nog een koninklijke film, maar dan over een vorstin die allesbehalve vorstelijk is. Coppola portretteerde de beruchte Franse vorstin als de adolescent die ze in eerste instantie was: onbevangen, onschuldig en ietwat leeghoofdig. Onder de oogstrelende beelden van de achttiende eeuw wordt geregeld twintigste-eeuwse new-wavemuziek gemonteerd, waardoor de parallel met hedendaagse spilzuchtigen getrokken wordt en blijft aandringen. De geschiedenis werd zelden zo beklijvend tot leven gewekt.

THE DEPARTED (Martin Scorsese)
Een grote, grootse film van Scorsese, starring the great, grand Nicholson, DiCaprio, Damon, Wahlberg en Sheen, verdient grote, grote lof. Wát een acteurs, ja, en wát doen zij het goed. En wát een verbluffend verhaal dat waanzinnige wending na waanzinnige wending neemt maar niet de geringste moeite hoeft te doen om geloofwaardig te blijven. Ik verwacht niet dat welke andere film ook waarin zóveel personages worden omgelegd, mij even juichend de bioscoop zal kunnen doen verlaten.

MATCH POINT (Woody Allen)
Hoge verwachtingen had ik, want ik ben zowel verafgodend Allen-fan, als kwijlend Johansson-fan, als trappelend Britse-upper-class-films-fan. En nu ben ik ook nog Jonathan Rhys Meyers-fan. Allen heeft een scalpel in zijn hand en snijdt met zijn verhaal langzaam de ogenschijnlijk ideale kleinzoon open en toont langzaamaan wat een doortrapt, egoïstisch, slecht mens er in zijn lichaam schuilgaat. Een slimme, wijze, gemene, spannende en heel huiveringwekkende film van de hand van een meester.

OBER (Alex van Warmerdam)
Tragikomisch is een van mijn favoriete kwalificaties. En daarom moet Ober erin, dé tragikomedie van 2006. Vol absurde grappen, zonder dat de draad van het verhaal verzandt in die absurditeit. En heel terecht zijn twee onbedaarlijk flauwe grappen zo vaak genoemd en geroemd: René van 't Hof als tergend traag oud vrouwtje in een eindeloze scène én het moment waarop ober Edgar secondenlang èèèèèèèèèèèèèèèèèèèèèèèèèè zegt, tot verbazing van zijn medespelers en hemzelf. (De scenarist, ook personage, is in slaap gevallen op zijn toetsenbord.)